Μετρώντας την αποτύπωση άνθρακα: Το ISO 14064 στην πράξη.

13 Οκτ 2026 · @Nikos Stavropoulos

Εισαγωγή

Το αποτύπωμα άνθρακα είναι χρήσιμο μόνο όταν είναι πλήρες, συνεπές και αξιόπιστο για να καθοδηγεί αποφάσεις, και το ISO 14064 είναι η οικογένεια διεθνών προτύπων που θέτει τους κανόνες γι' αυτό. Το Μέρος 1 αφορά τον οργανισμό, το Μέρος 2 τα επιμέρους έργα μείωσης και το Μέρος 3 την επαλήθευση [1][2][3]. Το άρθρο εξηγεί τι μετράμε, πώς ορίζονται τα όρια και πώς τα αποτελέσματα μετατρέπονται σε στόχους μείωσης.Το πεδίο αλλάζει. Τον Σεπτέμβριο του 2025 ο ISO και το GHG Protocol συμφώνησαν να συγχωνεύσουν τα πρότυπα εταιρικής λογιστικής τους και τον Ιούνιο του 2026 ο SBTi δημοσίευσε νέο Πρότυπο Net-Zero [4][5][12]. Γι' αυτό ξεχωρίζω ό,τι είναι πλέον σταθερό από ό,τι εξελίσσεται. Όπου μια πρόταση είναι δικό μου συμπέρασμα και όχι εύρημα κάποιας μελέτης, το σημειώνω.

Τι καλύπτει το ISO 14064;

Όλα τα τρέχοντα μέρη του προτύπου παραμένουν σε ισχύ, αλλά ο ISO έχει ξεκινήσει την αναθέωρηση των Μερών 1 και 2. Οι σελίδες του ISO δείχνουν κάθε μέρος ως αναθεωρημένο και επιβεβαιωμένο το 2024 [1][2][3].

Το πρότυπο είναι ουδέτερο ως προς τα προγράμματα αερίων θερμοκηπίου, οπότε οι απαιτήσεις ενός προγράμματος ισχύουν επιπλέον [1].

Στις 9 Σεπτεμβρίου 2025 ο ISO και το GHG Protocol ανακοίνωσαν συνεργασία για την αρμονίζωση των προτύπων τους και την ανάπτυξη κοινών προτύπων με κοινή εμπορική σήμανση [5]. Σύμφωνα με το σχέδιο ανάπτυξης του GHG Protocol της 29 Ιουλίου 2026, ένα ενοποιημένο Πρότυπο Εταιρικής Λογιστικής (έκδοση 3.0) θα συνδυάσει το Πρότυπο Εταιρικής Λογιστικής, τον Οδηγό Πεδίου 2, το Πρότυπο Πεδίου 3 και ένα νέο πλαίσιο για δράσεις και χρηματιστηριακές αγορές με το ISO 14064-1. Το σχέδιο εκτιμά δημόσια διαβούλευση το δεύτερο τρίμηνο του 2027 και δημοσίευση το τέταρτο τρίμηνο του 2028, ονομάζοντας τα εκτιμώμενα [4]. Μια δημοσίευση ειδήσεων προσθέτει ότι το πρόχειρο διαβούλευσης για το Πεδίο 3, που αναμένεται το δεύτερο εξάμηνο του 2026, ενδέχεται να προσαρμοστεί στην ενσωμάτωση [6].

Στην πράξη, κατά το συμπέρασμά μου, μια εταιρεία που ξεκινά σήμερα πρέπει να χτίσει το απογραφικό της στο τρέχον ISO 14064-1 και στους κανόνες του GHG Protocol, να τεκμηριώνει καλά τις επιλογές της και να προσδοκά επανυπολογισμό όταν εμφανιστεί το συγχωνευμένο πρότυπο.

Τι μετράμε;

Μετρήστε τις άμεσες εκπομπές, τις εκπομπές από αγορασμένη ενέργεια και, όπου είναι σημαντικές, τις έμμεσες εκπομπές της αλυσίδας αξίας. Το GHG Protocol τις ομαδοποιεί σε τρία πεδία (scopes) και το ISO 14064-1:2018 σε έξι κατηγορίες [7][9].

Το GHG Protocol θεωρεί το Πεδίο 3 προαιρετική κατηγορία αναφοράς για «όλες τις άλλες έμμεσες εκπομπές» [7]. Το ISO 14064-1:2018 είναι πιο αυστηρό σε ένα σημείο: ο οργανισμός πρέπει να εκτιμήσει τη σημαντικότητα κάθε έμμεσης κατηγορίας και να δικαιολογήσει στην τεκμηρίωση κάθε κατηγορία που αφήνει έξω [9]. Το μέγεθος του έμμεσου μερίδιου είναι λόγος να αντιμετωπίσουμε σοβαρά το Πεδίο 3. Μια παγκόσμια μελέτη εισροών-εξόδων βρήκε ότι μεταξύ 1995 και 2015 οι εκπομπές Πεδίου 1 αυξήθηκαν κατά 47%, του Πεδίου 2 κατά 78% και του Πεδίου 3 κατά 84%. Το 2015 τα τρία πέρασαν τα 32, 10 και 45 Pg CO2 αντίστοιχα, και για τη βιομηχανία μόνο το Πεδίο 3 ήταν 32 Pg έναντι 5 Pg του Πεδίου 2 [11]. Το αποτέλεσμα αφορά ολόκληρη την οικονομία και όχι μία εταιρεία, άρα η διανομή της δικής σας εταιρείας πρέπει να μετρηθεί.

Πώς ορίζονται τα όρια;

Επιλέξτε πρώτα το οργανωτικό όριο, μετά τις πηγές μέσα σε αυτό και ορίστε έτος βάσης που μπορείτε να υπερασπίσετε. Το GHG Protocol προσφέρει τρεις προσεγγίσεις για το οργανωτικό όριο [7]:

• Μετοχική μερίδια (equity share): οι εκπομπές αποδίδονται ανάλογα με το μερίδιο της εταιρείας σε κάθε δραστηριότητα.
• Οικονομικός έλεγχος (financial control): η εταιρεία έχει τη δυνατότητα να καθοδηγεί τις οικονομικές και λειτουργικές πολιτικές της δραστηριότητας.
• Λειτουργικός έλεγχος (operational control): η εταιρεία έχει την πλήρη εξουσία να εισάγει και να εφαρμόζει τις λειτουργικές πολιτικές της στη δραστηριότητα.

Το πρότυπο βασίζεται σε πέντε αρχές: σχετικότητα, πληρότητα, συνέπεια, διαφάνεια και ακρίβεια [7]. Για μια εταιρεία υπηρεσιών, η πρότασή μου είναι ο λειτουργικός έλεγχος, γιατί συνήθως ταιριάζει με τον φορέα που μπορεί πραγματικά να αλλάξει τις εκπομπές, αλλά η επιλογή πρέπει να τεκμηριωθεί και να εφαρμόζεται συνεπώς.

Το έτος βάσης είναι η σταθερή αναφορά με την οποία συγκρίνονται οι επόμενες εκπομπές. Το GHG Protocol ζητά επανυπολογισμό όταν δομικές αλλαγές (συγχωνεύσεις, εξαγορές, αποχωρήσεις, εξωτερική ανάθεση), αλλαγές μεθόδου ή ακρίβειας δεδομένων ή σημαντικά σφάλματα επηρεάζουν το έτος βάσης. Δεν ζητά επανυπολογισμό για οργανική αύξηση ή μείωση ή για πραγματικές αλλαγές, όπως αλλαγή καυσίμου ή τεχνολογίας. Το πρότυπο δεν θέτει αριθμητικό όριο για το «σημαντικό»: κάθε εταιρεία το ορίζει και το γνωστοποιεί, ενώ το 10% σωρευτικά που χρησιμοποιεί ένα μητρώο αναφέρεται μόνο ως παράδειγμα [7]. Το ISO 14064-1:2018 πρόσθεσε πιο σαφείς απαιτήσεις για το πότε και το πώς γίνεται η επαναυπολογισμός [9].

Ποιότητα δεδομένων, αβεβαιότητα και επαλήθευση

Η πιο συνήθης αδυναμία των εταιρικών αποτυπωμάτων είναι η ανεπάρκεια και όχι ο υπολογισμός. Μια μελέτη 56 εταιρειών τεχνολογίας σύγκρινε τις δηλωμένες εκπομπές Πεδίου 3 του 2019 με μια αρμονισμένη εκτίμηση. Οι έκθεσεις έδειχναν συνολικά 360 MtCO2e έναντι 751 MtCO2e, ώστε οι συγγραφείς λένε ότι οι εταιρικές εκθέσεις παραλείπουν το ήμισυ των συνολικών εκπομπών. Περίπου το 30% των εταιρειών έβγαλε έξω τις αγορασμένες πρώτες ύλες και υπηρεσίες και το 43% τη χρήση των πωληθέντων προϊόντων. Οι εταιρείες με προοδευτικές δεσμεύσεις μείωσης, όπως η Microsoft, η Google και η Apple, είχαν χάσματα κάτω από 20% [10]. Πρόκειται για έναν κλάδο και ένα έτος, άρα δείχνει τι μπορεί να πάει στραβά και όχι πώς αποδίδουν όλες οι εταιρείες.

Το ISO 14064-1:2018 ενίσχυσε τις απαιτήσεις για την εκτίμηση και την αναφορά της αβεβαιότητας [9]. Η επαλήθευση στο Μέρος 3 γίνεται από ανεξάρτητο τρίτο μέρος και δίνει δύο επίπεδα βεβαίωσης [9][3]:

• Συνεπής βεβαίωση (reasonable assurance): ο επαληθευτής διαπιστώνει ότι η δήλωση εκπομπών είναι δίκαια παρουσιασμένη, μετά από πιο εκτενή έλεγχο.
• Περιορισμένη βεβαίωση (limited assurance): ο επαληθευτής αναφέρει ότι δεν προέκυψε τίποτα που να δείχνει ότι η δήλωση είναι λανθασμένη, κυρίως βάσει ερωτήσεων και αναλυτικών διαδικασιών.

Η πρότασή μου είναι να χτίζετε από το πρώτο βήμα ένα ίχνος ελέγχου: καταγράψτε κάθε στοιχείο δραστηριότητας, την πηγή του, τον συντελεστή εκπομπής και την έκδοσή του και κάθε εξαίρεση με τον λόγο της. Αυτό και επιτρέπει την επαλήθευση αργότερα και ικανοποιεί την αρχή της διαφάνειας [7].

Από τα δεδομένα εκπομπών σε στόχους μείωσης

Το απογραφικό δείχνει πού είναι οι μεγαλύτερες εκπομπές και οι στόχοι πρέπει να ξεκινούν από εκεί. Το Πρότυπο Net-Zero του SBTi Έκδοση 2.0, που ανακοινώθηκε περίπου στις 11 Ιουνίου 2026, είναι το κύριο εξωτερικό πλαίσιο για αυτό. Σύμφωνα με μια δημοσιογραφική περίληψή του [12]:

• Όλες οι εταιρείες πρέπει να θέτουν στόχους βραχυπρόθεσμου ορίζοντα (πενταετίας) για Πεδία 1 και 2.
• Μόνο οι εταιρείες Κατηγορίας Α, δηλαδή οι μεγάλες παντού και οι μεσαίες σε χώρες υψηλού εισοδήματος, πρέπει να θέτουν στόχους βραχυπρόθεσμου ορίζοντα για το Πεδίο 3 και να έχουν περιορισμένη βεβαίωση στα δεδομένα του έτους βάσης.
• Οι στόχοι Πεδίου 1 μπορούν να είναι απόλυτοι, βασισμένοι σε ένταση ή μετάβασης περιουσιακών στοιχείων. Οι στόχοι Πεδίου 2 μπορούν να μειώνουν τις εκπομπές ή να αυξάνουν το μερίδιο χαμηλού ανθρακικού αποτυπώματος ηλεκτρισμού.
• Τα Πεδίου 3 προσφέρουν επιλογές: συνολικό απόλυτο στόχο, προσέγγιση ευθυγράμμισης προμηθευτών και πελατών ή προσέγγιση ανά κατηγορία. Επιτρέπονται περιορισμένες εξαιρέσεις, όπως κατηγορίες κάτω από 5% του Πεδίου 3.

Η περίληψη δεν αναφέρει πότε αρχίζει να ισχύει το νέο πρότυπο, γι' αυτό ελέγξτε το ίδιο το κείμενο του SBTi [12]. Οι μικρές εταιρείες ταξινομούνται στην Κατηγορία Β, με ελαφρύτερες υποχρεώσεις.

Η δική μου πρόταση ακολουθίας είναι: διατάξτε τις πηγές εκπομπών από τη μεγαλύτερη στη μικρότερη, επιλέξτε τις λίγες που αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος του συνόλου, αναθέστε σε κάθε μία υπεύθυνο και δράση και θέστε στόχο που παρακολουθείται έναντι του έτους βάσης. Ένας στόχος μείωσης είναι όσο αξιόπιστος όσο το απογραφικό που τον στηρίζει, οπότε ολοκληρώστε πρώτα το απογραφικό [10].

Όρια των τεκμηρίων

Υπάρχει λίγη έρευνα για το ίδιο το ISO 14064, οπότε η υποστήριξη εδώ προέρχεται κυρίως από τα ιδια τα κείμενα των προτύπων και από λίγες μελέτες. Η μελέτη της ανεπάρκειας αφορά 56 εταιρείες τεχνολογίας το 2019 [10] και η μελέτη εισροών-εξόδων περιγράφει την παγκόσμια οικονομία και όχι εταιρείες [11]. Πολλές πηγές για το χρονοδιάγραμμα του GHG Protocol και το πρότυπο του SBTi είναι δευτερογενείς περιλήψεις από μέσα ενημέρωσης και δικηγορικά γραφεία, και τα σχέδια είναι εκτιμήσεις που μπορεί να μετακινηθούν [4][6][12]. Δεν μπόρεσα να διαβάσω το ISO 14064-1 σε όλη του την έκταση, οπότε στηρίζομαι στη σελίδα καταλόγου του ISO και σε οδηγό ενός φορέα πιστοποίησης για τις έξι κατηγορίες και τα επίπεδα βεβαίωσης [1][9]. Ελέγξτε τα ίδια τα πρότυπα πριν συμβουλέψετε πελάτη.

Βιβλιογραφία

1. ISO (2018). ISO 14064-1:2018 Greenhouse gases — Part 1. ISO catalogue page.
2. ISO (2019). ISO 14064-2:2019 Greenhouse gases — Part 2. ISO catalogue page.
3. ISO (2019). ISO 14064-3:2019 Greenhouse gases — Part 3. ISO catalogue page.
4. GHG Protocol (2026). Consolidated Standard Development Plan, version 2.0, 29 July 2026.
5. Beveridge & Diamond (2025, updated 2026). GHG Protocol Announces ISO Partnership to Develop Unified Carbon Accounting Standards.
6. Trellis (2026). GHG Protocol adjusts standards update timelines.
7. WRI & WBCSD. The Greenhouse Gas Protocol: A Corporate Accounting and Reporting Standard, revised edition.
8. GHG Protocol. Corporate Standard. Web page.
9. GlobalCert (n.d.). What is ISO 14064-1 verification?
10. Klaaßen, L., & Stoll, C. (2021). Harmonizing corporate carbon footprints. Nature Communications, 12, 6149. Article
11. Hertwich, E. G., & Wood, R. (2018). The growing importance of scope 3 greenhouse gas emissions from industry. Environmental Research Letters, 13(10), 104013. DOI: 10.1088/1748-9326/aae19a
12. ESG Today (2026). SBTi Releases Finalized New Corporate Net Zero Standard.